"ΣΕΡΡΑΙΩΝ ΠΑΣΧΑ"

 Αναφορά στα  έθιμα   που   αναβιώνουν κατά τη διάρκεια του Πάσχα, σε κάθε γωνιά του Νομού Σερρών.

ΡΕΠΟΡΤΑΖ-ΕΡΕΥΝΑ: Νάσια Δεληγιάννη

Οι παραδόσεις, τα ήθη και έθιμα  του κάθε τόπου, είναι ο θεμέλιος λίθος πάνω στον οποίο  στηρίζεται και γιγαντώνεται ο πολιτισμός του. Δίχως την Παράδοση είμαστε «ξεκρέμαστοι». Αυτοσχέδιες μαριονέτες που κινούνται ακούσια, στα χέρια και τις διαθέσεις του καθενός.

Ο Στράτης Μυριβήλης αναφερόμενος στην Παράδοση έγραψε κάποτε τα εξής: «Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, πὼς ὁ αἰώνας ποὺ περνᾶμε εἶναι ἕνας αἰώνας ἀκατανοησίας. Ἂν ἤμουνα ἱστορικός, θὰ τὸν ὀνόμαζα «Αἰώνα τοῦ Βαβέλ». Οἱ ἄνθρωποι ἔχουν μπερδέψει τὸ νόημα τῶν λέξεων, ποὺ ἐπὶ πολλοὺς αἰῶνες ἐξέφραζαν μίαν ὁρισμένη ἔννοια καὶ δὲν γίνεται πιὰ νὰ συνεννοηθοῦν. Ὅλοι κουβαλᾶμε πέτρες γιὰ τὸν νέο πύργο τῆς Βαβέλ, ποὺ εἶναι ὁ μηχανικὸς πολιτισμός μας»

Η δύναμη της Παράδοσης, είναι η δύναμη του λαού της. Είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε τα θεμέλια του πολιτισμού μας και να διατηρούμε την πολιτιστική μας ταυτότητα. Είναι άλλωστε αποδεδειγμένο, πως το παρόν στηρίζεται στο παρελθόν και μέσω αυτού δημιουργεί το μέλλον.

«Σερραϊκά  Πασχαλινά έθιμα»

Τα Πασχαλινά έθιμα στον Ν. Σερρών , διατηρούνται και επαναλαμβάνονται, κάθε χρόνο, από τους κατοίκους του, με θρησκευτική ευλάβεια.  Η Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα, αποτελεί  το πέρασμα  από τη φθορά, που όμως οδηγεί στην Ανάσταση! Έτσι, η ψυχή ελπίζοντας,  αναμένει την ανάνηψή της και οδηγείται προς την αιωνιότητα.

Η αρχή γίνεται με τις «Λαζαρίνες». Το «Σάββατο του Λαζάρου» στις Σέρρες, οι μικρές «Λαζαρίνες» βγαίνουν στους δρόμους για να πουν τα κάλαντα της ημέρας και να μαζέψουν αυγά στα καλάθια τους. Σήμερα το έθιμο αναβιώνει στο « Λύκειο Ελληνίδων Σερρών» , πρόεδρος του οποίου είναι η κ. Στέλλα Ελευθεριάδου.

Οι «Λαζαρίνες» ξεκινούν το πρωί του Σαββάτου. Κορίτσια ντυμένα με τα καλά τους ρούχα, στολισμένα με πολλά λουλούδια και κορδέλες στα μαλλιά, ξεχύνονται στους δρόμους και ψάλλουν : « Ήρθε ο Λάζαρος ήρθαν τα βάγια
ήρθε η Κυριακή που τρων τα ψάρια…»

 

Το ίδιο έθιμο αναβιώνει  και στην Τερπνή για περισσότερο από δυόμιση αιώνες.

         Το ξημέρωμα της Μ.Πέμπτης, οι εκκλησίες γεμίζουν από πιστούς, οι οποίοι σπεύδουν να κοινωνήσουν των Αχράντων Μυστηρίων, συμμετέχοντας έτσι στο Θείο Πάθος. Οι νοικοκυρές ζυμώνουν τα παραδοσιακά τσουρέκια και βάφουν κόκκινα αυγά. Σύμφωνα με την Παράδοση, το κόκκινο χρώμα συμβολίζει το αίμα του Ιησού Χριστού, που χύθηκε στον Σταυρό για τις αμαρτίες του ανθρωπίνου γένους. Επίσης, κάποιος θρύλος αναφέρει, πως όταν ο Ιησούς αναστήθηκε, μία γυναίκα που είχε γεμάτη την ποδιά της με αυγά φάνηκε να δυσπιστεί στο άκουσμα ενός τέτοιου γεγονότος και είπε: «Αν  είναι αλήθεια ότι ο Ιησούς αναστήθηκε, να γίνουν κόκκινα τα αυγά που έχω στην ποδιά μου». Όπερ και εγένετο!

                                        

Σε όλα τα σπίτια, μαζί με το βάψιμο των αυγών, οι νοικοκυρές βγάζουν στην αυλή ή στο μπαλκόνι τους ένα κόκκινο πανί. Η συνήθεια αυτή, φαίνεται να έχει σχέση με το αίμα του αρνιού, με το οποίο οι Ισραηλίτες σημάδεψαν τα σπίτια τους στην Αίγυπτο, προκειμένου ο Άγγελος του Θανάτου να μην πειράξει τα πρωτότοκα παιδιά τους. Έτσι εκείνα γλίτωσαν από το θανατικό, το οποίο έπληξε μόνο τα πρωτότοκα παιδιά των Αιγυπτίων , ως εκδίκηση από τον Θεό για τα δεινά που περνούσε ο περιούσιος λαός του, Ισραήλ, εξαιτίας των Αιγυπτίων. Ίσως, κατά τον ίδιο τρόπο, το αίμα του Αρνίου Χριστού, το οποίο συμβολίζεται από το κόκκινο χρώμα του υφάσματος που βάζουν οι νοικοκυρές έξω από το σπίτι, να λειτουργεί ως «σημάδι» που  σώζει εκείνους  που Τον πιστεύουν, από τον αιώνιο χαμό.

Το βράδυ της Μ.Πέμπτης και μετά το πέρας της ακολουθίας των Παθών, γυναίκες ξενυχτούν στην εκκλησία τον νεκρό Χριστό ψάλλοντας μοιρολόγια, ενώ τα κορίτσια στολίζουν τον Επιτάφιο.

                                                                         

ΝΕΟ ΣΟΥΛΙ

Τη Μ. Τετάρτη στο Ν.Σούλι, οι κάτοικοι κατασκευάζουν σιδερένιες σκαλωσιές, τα «γεφύρια», που στολίζουν με φύλλα ιτιάς και λουλούδια, ενώ  ανάμεσά τους  τοποθετούν εικονίσματα που φέρνουν από τα σπίτια τους. Για το έθιμο που αναβιώνει κάθε χρόνο και  η απαρχή του παραμένει άγνωστη, κάνει αναφορά ο κ. Τσούκαλος Χρήστος,   κάτοικος του Ν. Σουλίου:

« Το έθιμο το θυμόμαστε από τους παππούδες μας και αυτοί το θυμούνται από τους δικούς τους. Δεν γνωρίζουμε τις ρίζες του, ούτε πότε ακριβώς ξεκίνησε. Αναβιώνει κάθε χρόνο στο Ν. Σούλι, στο Άγιο Πνεύμα και στο Εμμανουήλ Παππά. Συμβολίζει το πέρασμα και την παραμονή του Χριστού στον Άδη. Τα «γεφύρια» παραμένουν στον δρόμο που στήθηκαν, για σαράντα ημέρες. Στην κατασκευή τους συμμετέχουν άνδρες, γυναίκες αλλά και μικρά παιδιά. Είναι ένα έθιμο που βρήκαμε από τους προγόνους μας και προσπαθούμε να το διατηρήσουμε»

ΣΕΡΡΕΣ

Στις Σέρρες, τη Μ.Παρασκευή το βράδυ, κατά την περιφορά του Επιταφίου, οι γυναίκες βγάζουν στο κατώφλι του σπιτιού τους τραπεζάκια, στα οποία τοποθετούν την εικόνα του Εσταυρωμένου, ανάμεσα σε λουλούδια και θυμιάματα. Ακόμη, τοποθετούν μία γλάστρα με φύτρα από σιτάρι, κριθάρι ή φακές, τα οποία προετοίμαζαν από τις προηγούμενες ημέρες.

Το έθιμο αυτό, μας παραπέμπει στην αρχαιότητα, στους «Κήπους του Αδώνιδος».

Στις παραδόσεις των λαών της Ανατολικής Μεσογείου , υπάρχουν τουλάχιστον 16 θεοί που βιώνουν το δράμα του θανάτου αλλά και ταυτόχρονα τη λύτρωση της Αναστάσεως.
Στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο εκτός από τον Δία/Φελχανό και τον Διόνυσο/Ζαγρέα , ο σημαντικότερος Θεός που πεθαίνει και ανασταίνεται , είναι ο Άδωνις.

φωτο:visaltis.net

Σύμφωνα με την παράδοση ο Άδωνις ήταν γιος του Κινύρα κι της Σμύρνας. Όταν γεννήθηκε ήταν τόσο πανέμορφο μωρό που μόλις τον είδε η Θεά Αφροδίτη τον ερωτεύτηκε και για να μην τον χάσει τον έβαλε σε μία λάρνακα και τον εμπιστεύθηκε στην Περσεφόνη , την Θεά του κάτω κόσμου.
  Όταν όμως ο Άδωνις μεγάλωσε , η Περσεφόνη θαμπωμένη και αυτή από την ομορφιά του , αρνήθηκε να τον επιστρέψει και τότε η Αφροδίτη ζήτησε την συνδρομή του Δία. Τότε, ο   πατέρας των Θεών έδωσε τον όμορφο νέο τα 2/3 του χρόνου στην Αφροδίτη και το 1/3 στην Περσεφόνη.
Σε ανάμνηση του θανάτου και της αναστάσεως του Θεού τελούνταν κάθε χρόνο τα Αδώνεια. Σε άλλες περιοχές η γιορτή γινόταν στα μέσα του μηνός Βοηδρομίωνος (Αύγουστος - Σεπτέμβριος ) και αλλού ,στην κυρίως Ελλάδα την άνοιξη κατά την πρώτη πανσέληνο μετά την εαρινή ισημερία, όπως και το σημερινό Πάσχα.

Η πρώτη ημέρα των «Αδωνείων», που λεγόταν «Αφανισμός», ήταν ημέρα πένθους για το θάνατο του Θεού, που απεικονίσεις του, τον παρουσιάζουν εστεμμένο με ταινίες που τις διακοσμούν ισοσκελείς σταυροί , με το στόλισμα των λεγόμενων «Κήπων του Αδώνιδος» (που τους φύτευαν και τους προετοίμαζαν οι γυναίκες οκτώ ημέρες πριν), καθώς και με μοιρολόγια και λυπητερές μουσικές από πένθιμο αυλό (τη λεγόμενη «γίγγρα»). Η δεύτερη ημέρα των εορτασμών η Εύρεσις (ανάστασις) ήταν ημέρα χαράς για την ανάσταση του Θεού εκ νεκρών και την ανάληψή του δίπλα στη Θεά Αφροδίτη για το μισό χρόνο

ΠΕΝΤΑΠΟΛΗ

Στην Πεντάπολη, αναβιώνει το «Κάψιμο του Ιούδα». Κάποιες αναφορές, θέλουν το έθιμο να έχει τις ρίζες του στην Κρήτη, αλλά κανείς δεν γνωρίζει πώς έφτασε μέχρι εδώ.

 Ο “Ιούδας ο Ισκαριώτης”, που πρόδωσε τον Ιησού για “τριάντα αργύρια”, έχει γίνει το αρχέτυπο του προδότη στην δυτική τέχνη και λογοτεχνία, και μέχρι σήμερα το έθιμο του καψίματος, αναβιώνει σε πολλά μέρη ανά την Ελλάδα. Οι παραδόσεις του λαού μας πιστεύουν ότι ακόμα και τα στοιχεία της φύσης μισούν και θέλουν να εκδικηθούν τον άνθρωπο που πρόδωσε τον Χριστό. Μέχρι σήμερα, το κάψιμο του Ιούδα συναντάται με πολλές παραλλαγές σε όλη την Ελλάδα και λειτουργεί ως ένα είδος παραδειγματικής τιμωρίας της προδοσίας σε ένα γενικότερο πλαίσιο.

 Η κυρία Αγγελική Λιάκου κατάγεται από την  Πεντάπολη και θυμάται το έθιμο να αναβιώνει κάθε χρόνο, μετά την Ανάσταση.

« Το έθιμο αυτό το θυμάμαι από πολύ μικρή. Πρόσφατα έμαθα πως ίσως να έχει κάποια σχέση με την Κρήτη. Το πώς έφτασε εδώ, δεν το γνωρίζω. Το Πάσχα στην πλατεία του χωριού γίνεται το κάψιμο του ομοιώματος του Ιούδα. Οι κάτοικοι  φτιάχνουν τον «Ιούδα» από υφάσματα, άχυρα, και ξύλα. Με αυτόν τον τρόπο, τον «τιμωρούν» γιατί πρόδωσε τον Χριστό»

ΝΙΓΡΙΤΑ

«Στη Νιγρίτα το σούβλισμα την ημέρα του Πάσχα είναι καινούργιο έθιμο. Παλαιότερα το κρέας ψηνόταν στους ξυλόφουρνους και κατά τη διάρκεια του ψησίματος γινόταν ''η κούνια''  στην αυλή .        Κάθε Πάσχα έκαναν  μια κούνια στην αυλή  με σχοινί και κουρέλι κρεμασμένη από ένα δέντρο. Ανέβαιναν πρώτα τα κορίτσια και μετά τα αγόρια. Η γιαγιά φώναζε το όνομα, αυτού που κουνούσε, δυνατά «για ακουστεί στα πέρατα του κόσμου». Μετά έδινε σε όλους από ένα κόκκινο αυγό και έβαζε και μια μικρή πετρα στην τσέπη , για να είναι γεροί. 

                                               

ΚΑΣΤΑΝΟΥΣΑ

Τη δεύτερη ημέρα του Πάσχα στην Καστανούσα, λαμβάνουν χώρα οι «αυγομαχίες». Το έθιμο βρίσκει τις ρίζες του στον ελληνικό Πόντο και συμβολίζει την Ανάσταση του Κυρίου και τη σύγκρουση του καλού με το κακό. Οι «αυγομάχοι», δηλώνουν συμμετοχή στον Πολιτιστικό Σύλλογο της περιοχής, ενώ επιλέγουν με ιδιαίτερη προσοχή τα αυγά που θα χρησιμοποιήσουν(τριάντα τον αριθμό), ώστε αυτά να είναι τα πιο γερά. Για τον σκοπό αυτό ταΐζουν τις κότες με σκληρό σιτάρι και άμμο. Φροντίζουν ακόμη να παίρνουν αυγά από μαύρες κότες, διότι θεωρούνται πιο γερά.

Στους τρεις πρώτους νικητές, απονέμονται βραβεία, ενώ η εκδήλωση ολοκληρώνεται με παραδοσιακό γλέντι και προσφορά πατροπαράδοτων ποντιακών εδεσμάτων.

φωτο: poultry.gr

ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ!!!